wtorek, 13 listopada 2007

                        

  

Uwaga! Szukam wydawcy dla tego przewodnika lub całości: "Puszcze Biała i Kamieniecka, Równina Wołomińska, Okolice Zalewu Zegrzyńskiego i Pomiechówka". Kontakt: Tomador77@wp.pl.

17:47, gajowy771 , region
Link Dodaj komentarz »
czwartek, 25 października 2007
ZAPROSZENIE DO PUSZCZY

„O czarne wody Narwi wiatr szerokim skrzydłem bije

I księżyc – siwy koń – na płytkim brzegu wodę pije.

Za tajemnicą płaskich łąk bór wzdycha tajemniczy

Gniewnie szamocąc się, przez sen jastrzębie pisklę krzyczy.”

                                                (Władysław Sebyła)

21:03, gajowy771 , region
Link Komentarze (3) »
PUSZCZA BIAŁA- ogólna charakterystyka.

Puszcza Biała stanowi południową część Puszczy Kurpiowskiej. Leży na ob­szarze tzw. Międzyrzecza Łomżyńskiego, części Niziny Mazowieckiej, ograniczonej Narwią i Bugiem. Jest to w większej części Wysoczyzna Wyszkowska, obszar zdenundowanej (czyli wyrównanej) moreny dennej, opadającej stromymi krawędziami ku dolinom obu rzek. Gleby Puszczy, stanowiące przedłużenie mazurskich sandrów, składają się z lichych piasków rzeczno-lodowcowych, piasków gliniasto-wydmowych i torfów. W 90% gleby te wykazują słabe i średnie zbielicowanie. W zagłębieniach piaski przeplatają podmokłe, urodzajne „sapy”. Nad brzegami rzek tworzą się „prze­palczyska” - nieużytki powstałe na wskutek osadzania przez powodzie suchych, przepuszczalnych żwirów. Sporadycznie zdarzają się mady (taras zalewowy, brzegi Pulw, okolice Jaszczułtów). Klimat charakteryzuje duża ilość opadów (do 650 mm rocznie), bardzo mała (jedna z najmniejszych w Polsce) liczba dni pogodnych. Obszar Puszczy jest wyraźnie chłodniejszy niż tereny położone na południe od Bugu. Średnia temperatura roczna wynosi 7 st. C.

Kompleksy leśne zajmują łączną powierzchnię 51.000 ha, z czego 11.000 ha przypada na lasy prywatne. W zachodniej części są mocno poszarpane przez grunty orne i polany, im dalej na wschód, tym bardziej Puszcza staje się zwarta i godna swego miana ( na tym obszarze istniał niegdyś rezerwat lesny,ustanowiony przez biskupów płockich i tam tez lokalizuje się kolebkę kurpiowszczyzny). Sieć wodną tworzą niewielkie dopływy Narwi (Wymakracz, Pulewna i Prut) oraz Bugu (Brok, Grzybówka, Tuchełka, Turka). Narew i Bug płyną szerokimi dolinami; Bug silnie meandruje, zalewając wiosną ogromne połacie łąk. Towarzyszą mu piaszczyste plaże, kępy wikliny i malownicze starorzecza (bużyska), ostoje niezliczonej ilości ptactwa. Rzeki te są feno­menem na skalę światową; reliktem dzikiej, nieujarzmionej przyrody.

21:01, gajowy771 , region
Link Dodaj komentarz »
DOJAZD DO PUSZCZY BIAŁEJ: KOLEJĄ I AUTOBUSAMI

Do Wyszkowa, skąd odjeżdżają lokalne autobusy do Puszczy Białej, z Warszawy dotrzemy prywatnymi autobusami (odjazdy co 15-20 minut z Alei Solidarności przy Dworcu Wileńskim) w zaledwie 60-75 minut.

Puszczę Białą obsługują lokalne autobusy PKS z Pułtuska, Wyszkowa i Ostrowi Mazowieckiej a także kilka kursów bezpośrednio z Warszawy (Lubiel, Rząśnik, Obryte, Długosiodło, Poręba, Brok). Do Pułtuska jeżdżą autobusy z Dworca Zachodniego w Warszawie (zatrzymują się też przy Dworcu Gdańskim, rondzie Starzyńskiego, Żeraniu FSO) oraz linie prywatne spod Pałacu Kultury, często tańsze. W przypadku komunikacji PKS absolutnie odradzam korzystanie z kursów pośpiesznych (czerwonych), bowiem w wielu przypadkach przepłacamy a czas jazdy nie różni się od kursu zwykłego. W Pułtusku przesiadamy się na linie do Wyszkowa (przez Obryte lub Pniewo, kursy co 1-2 godz.), oraz do Zatorów (tylko trzy kursy dziennie). Do Popowa Kościelnego dociera autobus bezpośrednio z Dworca Zachodniego. Do Pułtuska z Żerania jedzie się średnio 1 godzinę, trasa jest interesująca ze względu na mijany Zalew Zegrzyński i dolinę Narwi.

   Z Wyszkowa odchodzą linie do Pułtuska przez Pniewo lub Porządzie, Rząśnik i Obryte. Ważna jest linia do Lubiela Nowego przez Długosiodło i Jegiel lub Porządzie i Rząśnik, wiele autobusów do Długosiodła rusza już z Dworca Stadion lub Wileńskiego w Warszawie- rozkłady podaje www.pks.warszawa i strona www gminy Dlugosiodło (bezpośrednio taniej; np. autobusy firmy Aut, jadące do Lubiela trzema wariantami: przez Białebłoto, Rząśnik, Sieczychy i Marianowo). Do Ostrowi Mazowieckiej istnieją połączenia z Warszawy, Białegostoku, Ostrołęki, Siedlec, Sokołowa i Węgrowa (przez Kosów, Treblinkę). Do Broku sporadycznie zajeżdżają autobusy z Ostrowi oraz z Warszawy przez Porębę (wyjazd rano z Dworca Stadion, 90 min. jazdy; powroty po południu; rozkład www urzędu miasta). Z Broku można pojechać do Małkini, gdzie przesiadka na pociąg.

    Do Dalekiego, Zygmuntowa i Przetyczy można dojechać „ekologiczniej”, pociągiem z Dw. Wileńskiego. Należy przesiąść się w Tłuszczu do szynobusów w kierunku Ostrołęki (7 par dziennie), aby po 90 min. wysiąść w środku Puszczy (najwygodniejsze połączenie o 9.42 z Wileńskiego).

   Jeśli mamy wątpliwości co do lokalnych połączeń albo kursów nie zaczynających się w Warszawie, czy odjazdów z przystanków pośrednich, możemy zasięgnąć informacji na którymś z węzłowych dworców, zarządzających daną relacją. Trzeba pamiętać, że pks-y mogą przyjechać przed czasem albo będą zatłoczone (niedzielne popołudnia), a jeśli mamy pecha, to pracownik informacji po prostu... nie poradzi sobie ze skorzystaniem z książki rozkładów.  

   Pociągi też bywają zatłoczone ale można za to przewieźć nimi rower- mają specjalne przedziały dla rowerów na końcu i początku jednostki (w sezonie od maja do października za darmo).

   Informacja PKS Pułtusk - 023 6922967, Wyszków- 029 7423319, www. mobilis.pl, www.e-podroznik.

   Rozkład jazdy pkp: http://www.pkp.pl/; www.kolejemazowieckie.pl.  Strony www dawnego pks Ciechanów, Przasnysz, Ostrołęka: www.mobilis.pl.

20:58, gajowy771 , region
Link Dodaj komentarz »
JAKIE MAPY?

   Podróżnikowi wędrującemu znakowanymi szlakami, „turyście samochodowemu” i rowerzystom wystarczy mapa „Okolice Warszawy” w skali 1:100 000 wydana przez nieistniejące już PPWK. Ucina ona jednak północną część Puszczy Białej na linii Pułtusk – Dalekie – Poręba – Brok oraz wschodni skraj Równiny Wołomińskiej i Puszczy Kamienieckiej. Z tego względu przed wędrówką szlakami 1, 4, 5, 15-19, 21-25, należałoby zaopatrzyć się w mapy topograficzne w skali co najmniej 1 : 50 000 (patrz schemat arkuszy). Dostępna jest także dwuczęściowa mapa „Okolice Warszawy- gps” w skali 1:75 000 (obejmuje największy teren, zaznaczono na niej niektóre szlaki rowerowe). Nie polecam zdecydowanie nabywania „Map topograficznych Polski” –  "setek" (żółto – fioletowo – czerwonych) z powodu niezaznaczenia nań szlaków lub rażących błędów w podawaniu ich przebiegu.

   Doświadczeni wędrowcy, wybierający się na trasy nieznakowane oraz rowerzyści chcący „pomyszkować” w terenie nie mogą zapomnieć o lepszej mapie topograficznej (1:25 000). Czasami najlepszym posunięciem jest naniesienie przed wyprawą w domu na mapę trasy opisywanej w przewodniku, co pozwoli w terenie skoncentrować się wyłącznie na krajobrazach i relaksie. Dla opisywanego obszaru przydatne są konkretne arkusze, które można kupić w księgarni geodezji przy ul. Żurawiej 4 w Warszawie albo w Centrum Kartografii (Grochowska/Siennicka) lub po prostu wydrukować z www.geoportal.gov.pl.

20:53, gajowy771 , region
Link Dodaj komentarz »
GENEZA NAZWY PUSZCZY

Nazwy „Puszcza Biała” użył po raz pierwszy S. Poniatowski w „Etnologii Polski” w roku 1929. Wcześniej funkcjonowało kilka alternatywnych nazw,odnoszacych się do lokalnych lasów, m. in. Biskupszczyzna, Biskupia (dla odróżnienia od królewskiej Puszczy Zielonej), Południowa, Wyszkowska, Brańszczykowska i Narwiańska. Dlaczego więc Biała? Nazwę tę wywodzić można od bielejących wśród lasów piasków i wydm a także od kwitnącej na bagnach na biało wełnianki. W niektórych wsiach zachowało się lokalne nazewnictwo, a więc „Kurpie Gocie” — od wykarczowanych w zachodniej części puszczy polan (gołoci), na których zakładano wsie (nazwę upowszechnił w XIX wieku literat K.W.Wóycicki), „Dziadowskie Morze”, „Dziadowskie Błoto” — od uciążliwych trudnych do przebrnięcia wszechobecnych piasków. Gociami nazywali też wolni chłopi tych puszczaków, którzy odrabiali pańszczyznę na folwarkach biskupich; dotyczy to przede wszystkim zachodniej części puszczy, gdzie dominowało osadnictwo pańszczyźniane.

Jeszcze słowo o miesz­kańcach Puszczy. Określenie „Kurp”, „Kurpś” pochodzi od nazwy dawnego obuwia powszechnie używanego na tym terenie — chodaków z lipowego łyka. Nadana ich posiadaczom przez ludność sąsiednich regionów była określeniem pogardliwym. Sami mieszkańcy Puszczy zwali się po prostu „puszczakami”.”Inni dookoła zwą Puszczan owych Kurpiami z powodu ich obuwia plecionego z łyka, które u nich samych takim się nazywa”- donosił Konrad Prószynski.”Gocie są zwani ci Kurpie, którzy zaciąg, czyli pańskie odrabiają” potwierdza K.W.Wóycicki.

Kolebką Kurpiowszczyzny były lasy na wsch. od Porządzia i Wyszkowa. Otoczone borami tamtejsze wsie utrzymały odrębną kulturę i przywileje.

20:51, gajowy771 , region
Link Komentarze (3) »
KRÓTKI RYS HISTORYCZNY

Obszar Puszczy Białej obfituje w pamiątki historii. Puszcza była nieje­dnokrotnie areną bohaterskich walk. Tutejsza ludność czynnie popierała wszystkie powstania narodowe i zasilała oddziały partyzanckie walczące z okupantami. W 1262 roku wojska mazowieckie stoczyły pod Długosiodłem prze­graną bitwę z przeważająca liczebnie koalicją litewsko-prusko-jaćwięską pod wodza Swarna i Mendoga. Była to próba położenia kresu ich łupieskim wyprawom, ponawianym co kilka lat ( m.in. w 1325 r. wymordowali 4 tys. osadników i zrujnowali okolicę). Wreszcie w 1337 roku ”Litwa do Mazowsza wpadła, a gdy z Połtowska się przez Narew z plonem przeprawiała, uderzyła na nie szlachta i tak jedne pobili a drugie potopili że ich mało co do domu uszło” (Marcin Bielski). W 1410 roku wzdłuż Bugu zdążały do Czerwińska siły księcia Witolda, aby połączyć się z jagiełłowy­mi przed bitwą grunwaldzką. Miejscowi chłopi dzielnie nękali Szwedów w czasie potopu i później, w dobie niszczących wojen saskich. Rok 1794 przyniósł walną obronę Narwi, przed dławiącymi insurekcję kościuszkowską Prusakami. Drogę do stolicy zagrodził zaborcom hufiec kurpiowski, zorganizowany przez dzierżawcę Brańszczyka Augusta Zawadzkiego ( a w nim  wsławili się dowódcy Zakrzewski i Szremer). 26 XII 1806 roku Francuzi pod wodza Lannea pobili pod Pułtuskiem Rosjan, wyrzucajac ich aż za Obryte. Wkrótce w mieście zatrzymał się sztab Napoleona Bonaparte. Budziciel narodów niespecjalnie zachwycił mieszkańców, bowiem jak pisał Wiktor Gomulicki: „sztab w skupieniu należytem śniadał potem z apetytem, a po zupie i pieczeni schował srebra do kieszeni”. Puszcza Biała była świadkiem  triumfu powstańców listopadowych, gdy ofensy­wa gen. I. Skrzyneckiego odrzuciła spod Przetyczy i Długosiodła doborową gwardię carską. Z wielkim poświęceniem przy­stępowali puszczacy do partyzantki w okresie powstania styczniowego. Byli wśród nich nawet księża i nauczyciele seminarium pułtuskiego. Chłopi całymi wsiami odmawiali odrabiania pańszczyzny. W la­sach ćwiczyły i ukrywały się liczne oddziały ( łącznie ok. 1000 osób), w Jaszczułtach mieściła się kwatera gen. Zygmunta Padlewskiego. Stoczono ponad 20 potyczek z wojskami carskimi. Prasa pisała: ”Włościanie przywiedzeni do rozpaczy uchodzą z siedzib i tułają się po lasach; tu przyciśnięci głodem czatują na Rosjan przechodzących pojedynczo lub w oddziałach, a pierwszy napad pomyślny dostarcza im broni, krzepi zaufanie do własnych sił. Okrucieństwo najezdników straszne dla nich samych przynosi skutki. Już posiłki i gońców muszą eskortą osłaniać, a na trakcie od Pułtuska w Augustowskie taki między nimi rzucono postrach, że nawet większe oddziały barykadują się na noc po miasteczkach”.  3 VI 1863 roku doszło do wielkiej bitwy pod Nagoszewem, którą do­wodził płk. Karol Frycze, dowódca 1 Pułku Pułtuskiego. Na polu chwały pozostało ponad stu powstańców. Inne bitwy stoczono pod Porządziem, Małkinią, Łączką, Przetyczą, Popowem, Porębą i Feliksowem (pomnik). Po upadku powstania wielu Kurpiów potajemnie przechowywało w dziuplach „żmije”, czyli strzelby. W czasie rewolucji 1905 roku żywiołowo występowano przeciw rusyfikacji, niszcząc obce napisy i odmawiając płacenia podatków (Poręba, Ostrów Maz.). We wrześniu 1939 roku bohaterski opór hitlerowcom, nacierającym z Prus wsch. na Warszawę stawiały SGO Narew i GO Wyszków. Ciężkie walki stoczono m.in. pod Wyszkowem o linię Bugu. W Broku Polacy przeszli nawet do kontrataku. Wschodnią część puszczy włączono do Generalnego Gubernatorstwa, zachodnią do Rzeszy ( rejencja ciechanowska). Granicę stanowił pas zasieków z drutu kolczastego, pilnowanych przez straże. Ciekawostką jest fakt iż Niemcy planowali stworzenie na terenie sąsiedniej Puszczy Zielonej państwa „nordyckich” Kurpiow (dowodząc ich rzekomo pruskiej genealogii). Okupanci dokonali bestialskich mordów na ludności cywilnej, szczególnie żydowskiej. 10 IX 1939 w Ostrowi zamordowali aż 1300 osób. O męczeństwie swoich obywateli pamiętają też Wyszków, Biel i Lipniak. W Grądach faszyści utworzyli obóz koncentracyjny dla żołnierzy radzieckich (pochłonął 17 000 ofiar), w Treblince międzynarodowy obóz zagłady. W lasach intensywnie działała partyzantka AK, AL i GL, niszcząc obozy pracy, magazyny i hitlerowskich dygnitarzy. 31 VIII 1944 roku pod Pecynką 3000 żołnierzy niemieckich otoczyło i zlikwidowało pluton AK. W dniach 14-17.I.1945 roku zakładały przyczółki pod Pułtuskiem i forsowały Narew wojska II Frontu Białoruskiego. Operacja ta kosztowała życie 16 000 żołnierzy, a przyległe tereny zrównała z ziemią.

     W latach powojennych w puszczy operowały oddziały zbrojnego podziemia, m.in. ”Młota”, ”Roja”, ”Mikołaja”, ”Szarego”. Wielu Kurpiów przesiedlono na ziemie zachodnie i Mazury.

20:49, gajowy771 , region
Link Komentarze (3) »