Blog > Komentarze do wpisu
KRÓTKI RYS HISTORYCZNY

Obszar Puszczy Białej obfituje w pamiątki historii. Puszcza była nieje­dnokrotnie areną bohaterskich walk. Tutejsza ludność czynnie popierała wszystkie powstania narodowe i zasilała oddziały partyzanckie walczące z okupantami. W 1262 roku wojska mazowieckie stoczyły pod Długosiodłem prze­graną bitwę z przeważająca liczebnie koalicją litewsko-prusko-jaćwięską pod wodza Swarna i Mendoga. Była to próba położenia kresu ich łupieskim wyprawom, ponawianym co kilka lat ( m.in. w 1325 r. wymordowali 4 tys. osadników i zrujnowali okolicę). Wreszcie w 1337 roku ”Litwa do Mazowsza wpadła, a gdy z Połtowska się przez Narew z plonem przeprawiała, uderzyła na nie szlachta i tak jedne pobili a drugie potopili że ich mało co do domu uszło” (Marcin Bielski). W 1410 roku wzdłuż Bugu zdążały do Czerwińska siły księcia Witolda, aby połączyć się z jagiełłowy­mi przed bitwą grunwaldzką. Miejscowi chłopi dzielnie nękali Szwedów w czasie potopu i później, w dobie niszczących wojen saskich. Rok 1794 przyniósł walną obronę Narwi, przed dławiącymi insurekcję kościuszkowską Prusakami. Drogę do stolicy zagrodził zaborcom hufiec kurpiowski, zorganizowany przez dzierżawcę Brańszczyka Augusta Zawadzkiego ( a w nim  wsławili się dowódcy Zakrzewski i Szremer). 26 XII 1806 roku Francuzi pod wodza Lannea pobili pod Pułtuskiem Rosjan, wyrzucajac ich aż za Obryte. Wkrótce w mieście zatrzymał się sztab Napoleona Bonaparte. Budziciel narodów niespecjalnie zachwycił mieszkańców, bowiem jak pisał Wiktor Gomulicki: „sztab w skupieniu należytem śniadał potem z apetytem, a po zupie i pieczeni schował srebra do kieszeni”. Puszcza Biała była świadkiem  triumfu powstańców listopadowych, gdy ofensy­wa gen. I. Skrzyneckiego odrzuciła spod Przetyczy i Długosiodła doborową gwardię carską. Z wielkim poświęceniem przy­stępowali puszczacy do partyzantki w okresie powstania styczniowego. Byli wśród nich nawet księża i nauczyciele seminarium pułtuskiego. Chłopi całymi wsiami odmawiali odrabiania pańszczyzny. W la­sach ćwiczyły i ukrywały się liczne oddziały ( łącznie ok. 1000 osób), w Jaszczułtach mieściła się kwatera gen. Zygmunta Padlewskiego. Stoczono ponad 20 potyczek z wojskami carskimi. Prasa pisała: ”Włościanie przywiedzeni do rozpaczy uchodzą z siedzib i tułają się po lasach; tu przyciśnięci głodem czatują na Rosjan przechodzących pojedynczo lub w oddziałach, a pierwszy napad pomyślny dostarcza im broni, krzepi zaufanie do własnych sił. Okrucieństwo najezdników straszne dla nich samych przynosi skutki. Już posiłki i gońców muszą eskortą osłaniać, a na trakcie od Pułtuska w Augustowskie taki między nimi rzucono postrach, że nawet większe oddziały barykadują się na noc po miasteczkach”.  3 VI 1863 roku doszło do wielkiej bitwy pod Nagoszewem, którą do­wodził płk. Karol Frycze, dowódca 1 Pułku Pułtuskiego. Na polu chwały pozostało ponad stu powstańców. Inne bitwy stoczono pod Porządziem, Małkinią, Łączką, Przetyczą, Popowem, Porębą i Feliksowem (pomnik). Po upadku powstania wielu Kurpiów potajemnie przechowywało w dziuplach „żmije”, czyli strzelby. W czasie rewolucji 1905 roku żywiołowo występowano przeciw rusyfikacji, niszcząc obce napisy i odmawiając płacenia podatków (Poręba, Ostrów Maz.). We wrześniu 1939 roku bohaterski opór hitlerowcom, nacierającym z Prus wsch. na Warszawę stawiały SGO Narew i GO Wyszków. Ciężkie walki stoczono m.in. pod Wyszkowem o linię Bugu. W Broku Polacy przeszli nawet do kontrataku. Wschodnią część puszczy włączono do Generalnego Gubernatorstwa, zachodnią do Rzeszy ( rejencja ciechanowska). Granicę stanowił pas zasieków z drutu kolczastego, pilnowanych przez straże. Ciekawostką jest fakt iż Niemcy planowali stworzenie na terenie sąsiedniej Puszczy Zielonej państwa „nordyckich” Kurpiow (dowodząc ich rzekomo pruskiej genealogii). Okupanci dokonali bestialskich mordów na ludności cywilnej, szczególnie żydowskiej. 10 IX 1939 w Ostrowi zamordowali aż 1300 osób. O męczeństwie swoich obywateli pamiętają też Wyszków, Biel i Lipniak. W Grądach faszyści utworzyli obóz koncentracyjny dla żołnierzy radzieckich (pochłonął 17 000 ofiar), w Treblince międzynarodowy obóz zagłady. W lasach intensywnie działała partyzantka AK, AL i GL, niszcząc obozy pracy, magazyny i hitlerowskich dygnitarzy. 31 VIII 1944 roku pod Pecynką 3000 żołnierzy niemieckich otoczyło i zlikwidowało pluton AK. W dniach 14-17.I.1945 roku zakładały przyczółki pod Pułtuskiem i forsowały Narew wojska II Frontu Białoruskiego. Operacja ta kosztowała życie 16 000 żołnierzy, a przyległe tereny zrównała z ziemią.

     W latach powojennych w puszczy operowały oddziały zbrojnego podziemia, m.in. ”Młota”, ”Roja”, ”Mikołaja”, ”Szarego”. Wielu Kurpiów przesiedlono na ziemie zachodnie i Mazury.

czwartek, 25 października 2007, gajowy771

Polecane wpisy

  • ZAPROSZENIE DO PUSZCZY

    „O czarne wody Narwi wiatr szerokim skrzydłem bije I księżyc – siwy koń – na płytkim brzegu wodę pije. Za tajemnicą płaskich łąk bór wzdycha t

  • PUSZCZA BIAŁA- ogólna charakterystyka.

    Puszcza Biała stanowi południową część Puszczy Kurpiowskiej. Leży na ob­szarze tzw. Międzyrzecza Łomżyńskiego, części Niziny Mazowieckiej, ograniczonej Narwią i

  • DOJAZD DO PUSZCZY BIAŁEJ: KOLEJĄ I AUTOBUSAMI

    Do Wyszkowa , skąd odjeżdżają lokalne autobusy do Puszczy Białej, z Warszawy dotrzemy prywatnymi autobusami (odjazdy co 15-20 minut z Alei Solidarności przy Dwo

Komentarze
2008/01/18 21:33:23
uwaga merytoryczna : w bitwie pod Nagoszewem dowodził Broniewski a nie Frycze, Frycze zginął, a w zasadzie został ranny i następnego dnia zmarł po bitwie pod Łączką 23.05 1863 w Porębie. Czyli dwa tygodnie wcześniej.
-
2008/01/18 21:54:37
uwaga merytoryczna : dodałbym jeszcze bitwę pod Rząśnikiem 14.07.1863r w której dowodził Ramotowski "Wawer" i Jasiński wcześniejszą potyczkę pod Wąsewem w dniu 13.07.1863r., Wiśniewem 4.08.1863r. Niewiele osób wie, że jedną z niewielu naprawdę zwycięskich bitew z czasów powstania styczniowego stoczyli powstańcy pod dowództwem wówczas majora Ignacego Mystkowskiego pod Komorowem w dniu 4 maja , a w zasadzie tuż po północy z 4 na 5 maja. Bitwa ta znana jako bitwa pod Stokiem lub pod Jeleniami przez wybitnego znanwcę tego okresu prof. Stefana Kieniewicza w dziele Historia Polski wymieniana jest jako jedna z nielicznych naprawdę zwycięskich ( było ich mniej niż 10). Większość potyczek ze strony powsytańców była obronnymi za wielki sukces uważano gdy oddział nie został rozbity i udało mu się umknąć tak jak pod Rząśnikiem czy Nagoszewem albo Wąsewem. W bitwie pod Stokiem (Komorowem) oddział carski pod dowództwem księcia Tichomirowa , źródła polskie podają że dowodził Rynarzewski, został rozbity w doszczętnie, do niwoli wzięto wielu jeńców, zdobyto wiele łupów w postaci broni , koni i narzędzi obozowych.
-
2008/01/27 00:07:30
Bardzo dziękuję za cenne informacje. Nieścisłości wynikają ze sprzeczności w ogólnodostępnych źródłach krajoznawczych, których było dotąd niewiele.
Będziemy rzecz jasna dumni ze zwycięstwa w 1863 r. pod Stokiem.